Enerji Dergisi Facebook Enerji Dergisi Twitter Enerji Dergisi RSS
Enerji Borsası şeffaf ve rekabetçi bir akım yaratacak

Türkiye, İMKB ve VOB’dan sonra enerji borsasıyla üçüncü bir borsaya daha sahip olacak. Elektrik Piyasası Kanunu Tasarısı Taslağı’nın yasalaşmasının ardından 16 ay içerisinde faaliyete başlaması öngörülen borsa, sektörde rekabetin artırmasına, uzun vadeli yatırım planlarının yapılmasına, ticarette likidite artışına ve piyasa oyuncularının risk yönetiminde elinin güçlenmesine katkı sunacak.





enerji_borsasi.png

Enerji sektörünün heyecanla beklediği Enerji Borsa’sı için geri sayım başladı. Kuruluşu ve işleyişine ilişkin yol haritası Elektrik Piyasası Kanunu Tasarısı Taslağı’nda çizilen ve ilk adımı Avrupa Enerji Borsası (EEX) ile Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) arasında Almanya’nın Leipzig kentinde imzalanan işbirliği mutabakat protokolü ile atılan enerji borsası ile şeffaf ve rekabetçi bir piyasa oluşumu hedefleniyor.

Elektrik Piyasası Kanunu Tasarısı Taslağı’nın yasalaşmasının ardından 16 ay içerisinde faaliyete başlaması öngörülen borsa ile elektrik üreticileri fiyatları uzun vadeli öngörebilecek. Ayrıca enerji borsasında oluşan referans fiyat alınıp kaynak sağlamada model oluşturulacak. Enerji şirketleri risklerini de bu piyasada hedge edebilecek, türev ürünlerle kendilerini sigortalayabilecek.

 

PMUM yerini EPİAŞ’a bırakacak 

 

4628 sayılı kanun uyarınca bugüne kadar elektrik enerjisi satışına yönelik toptan piyasalar TEİAŞ bünyesinde Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi (PMUM) tarafından yürütülüyordu. Elektrik Piyasası Kanun Tasarısı Taslağı’nda piyasa işletmeciliği ayrı bir faaliyet olarak tanımlanıyor, Yeni taslağa göre Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) adıyla yeni bir şirket kurularak. Halen TEİAŞ bünyesinde serbest elektrik piyasası faaliyetlerini yürüten PMUM yerini, EPİAŞ’a bırakacak. Piyasa işletim lisansı kapsamında piyasa işletim faaliyetini yürütecek EPİAŞ’ın yetki alanına, halihazırda TEİAŞ tarafından piyasa işletim lisansı kapsamında işletilen organize toptan elektrik piyasalarının mali uzlaştırma işlemleri de dahil edilecek.

Piyasanın gelişimi yönünde organize toptan elektrik piyasalarında yeni piyasalar kurulmasına yönelik çalışmaları yapıp, mevzuatta yer alacak usul ve esaslar çerçevesinde piyasa işletim tarifelerini belirleyecek olan EPİAŞ, bu çalışmaları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (EPDK) sunacak. EPDK’nın gerekli görmesi halinde, elektrik piyasası dışında diğer enerji piyasalarına yönelik organize toptan piyasalar kurulmasına dair çalışmaları da EPİAŞ yapıp yine EPDK’ya sunacak. EPİAŞ, yetki verilmesi halinde kurulacak yeni piyasaları da işletebilecek. EPİAŞ, uygun görülmesi halinde Türkiye organize toptan elektrik piyasalarını da kapsayan organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi amacıyla oluşturulan veya oluşturulabilecek uluslararası elektrik piyasalarına taraf olabilecek.

 

Tasarı ne diyor? 

 

Elektrik Piyasası Kanunu Tasarısı Taslağı’nda enerji borsası ile ilgili konu 11. Madde’de düzenleniyor. “Piyasa işletim faaliyeti” başlıklı maddede bir “uzlaştırma bankası” da öngörülüyor. Bu banka ödemelerin üzerinden geçeceği bir borsa kurumu olarak faaliyet gösterecek. 11. Madde’de şunlar belirtiliyor:

1)         Piyasa işletim faaliyeti, organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi ve bu piyasalarda gerçekleştirilen faaliyetlerin mali uzlaştırma işlemleridir.

2)         Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi, piyasa işletim lisansı kapsamında piyasa işletim faaliyeti yürütür. Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi, TEİAŞ tarafından piyasa işletim lisansı kapsamında işletilen organize toptan elektrik piyasalarının mali uzlaştırma işlemlerini de yürütür.

3)         Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi tarafından lisansı kapsamında işletilmekte olan veya mali uzlaştırma işlemleri yürütülmekte olan organize toptan elektrik piyasalarında faaliyet gösteren tüzel kişiler, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği hükümlerine göre mali uzlaştırma işlemlerinin yürütülebilmesi için gerekli verileri TEİAŞ’a ve Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi’ne vermekle yükümlüdür. Sağlanan verilerin gizli tutulması ve kamuoyu ile paylaşılmasıyla ilgili usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

4)         Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi;

a) Piyasanın gelişimi doğrultusunda organize toptan elektrik piyasalarında yeni piyasalar kurulmasına yönelik çalışmaları yapar ve Kuruma sunar.

b) Bakanlıkça uygun görülmesi halinde; Türkiye organize toptan elektrik piyasalarını da kapsayan organize toptan elektrik piyasalarının işletilmesi amacıyla oluşturulan veya ileride oluşturulabilecek uluslararası elektrik piyasalarına taraf olarak katılabilir, bu amaçla kurulan uluslararası elektrik piyasası işletmecisi kuruluşlara ortak veya üye olabilir.

c) Kurumun belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde piyasa işletim tarifelerini belirleyerek Kuruma sunar.

ç) Kurum tarafından ihtiyaç görülmesi halinde, elektrik piyasası dışında diğer enerji piyasalarına yönelik organize toptan piyasalar kurulmasına dair çalışmaları yapar ve Kuruma sunar ve Kurum ve/veya ilgili merciler tarafından yetkilendirilmesi halinde söz konusu piyasaları işletir.

5)         Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi tarafından işletilen veya mali uzlaştırma işlemleri yürütülen organize toptan elektrik piyasalarında faaliyet gösteren tüzel kişiler, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği uyarınca merkezi uzlaştırma bankası tarafından verileceği belirlenen hizmetlerin yerine getirilmesi karşılığında, Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi tarafından belirlenecek bedelleri merkezi uzlaştırma bankasına öder.

6)         Piyasa işletim lisansı çerçevesinde işletilen organize toptan satış piyasası işlemleri damga vergisinden muaftır.

 

Dünyada enerji borsaları nasıl işliyor?

 

Enerji borsaları ancak likidite ve güvenilirlik oluşunca gerçek anlamda çalışmaya başlıyor. Dünyadaki diğer borsa örneklerini incelediğinde temel başarı, piyasanın doğru eğitilmesi ile orantılı gelişiyor. Avrupa dahilindeki önemli elektrik ve gaz borsaları, Leipzig’deki European Energy Exchange (EEX) ve Oslo’daki NORDPOOL. Burada birçok ülkeden katılımcı çalışıyor. Avrupa’da toplamda iki düzineden fazla enerji borsası bulunuyor ve önümüzdeki yıllarda borsalar arasında işbirliklerinin artması bekleniyor. Örneğin, EEX borsasının Fransız Powernext’le veya Hollandalı APX borsasının Endex’le birleşmesi gibi. Atlanta’da (ABD) bulunan Intercontinental Exchange (ICE) doğal gaz, petrol, metal ve hava türevleri konusundaki en büyük emtia borsalarından birini oluşturuyor. Aynı şekilde New York Mercantile Exchange (NYMEX) Kuzey Amerika'daki en büyük vadeli işlem borsası konumunda. Borsalarda standart ürünler sunulurken, arz ve talep sahipleri birbirlerini tanımıyor. OTC (“over–the-counter”) piyasasında borsa katılımcıları, kendi ihtiyaçlarına göre belirlenen, kısa ve uzun vadeli zaman penceresi dahilinde alış ve satışlar yapabiliyor. OTC işlemleri, aracılar, yani brokarlar aracılığıyla elektronik ortama sunuluyor. Eskiden olduğu gibi şimdi de telefonda yapılan ticaret, sözleşmenin tarafları arasında öneli bir rol oynuyor.

Satışı sanal ticaret noktalarında yapılan ve Avrupa’daki en geniş işlem hacmine sahip olan gaz ticareti ise özel bir durum gösteriyor. Burada gerçek gaz akışı söz konusu değil. Kontratın tarafları ortak işlem noktasında, gerek fiziksel işlemler ve gerekse finansal hedge işlemleri yapabiliyor. Önemli sanal gaz ticareti noktaları Britanya’da “National Balancing Point” ve Hollanda’da “Tıtle Transfer Facility. “Net Connect Germany”de 2008 yılından beri Almanya'da nakledilen H-Gazın %50’den fazlası işlem görüyor. EEX’teki gaz ticaret hacmi, yani likidite giderek artırıyor.


Yorumlar

Hiçbir yorum bulunamadı


Yeni yorum yaz