Enerji Dergisi Facebook Enerji Dergisi Twitter Enerji Dergisi RSS
Türkiye enerjide arz güvenliğini boru hatlarıyla garantiliyor

Ortadoğu ve Hazar Bölgesi’ndeki petrolün ve doğal gazın dünya piyasalarına ulaştırılmasında Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarını birbirine bağlayan kavşak noktasında bulunmasının getirdiği jeostratejik avantajla önemli bir konuma sahip olan Türkiye, bu kapsamda yer aldığı uluslararası boru hatları projeleriyle hem kendi enerji güvenliğini garantilemeyi hem de bölgesel bir enerji koridoru olmayı hedefliyor.




boru hatlari haritasiGünümüzde enerji dünya siyasetini belirleyen en temel unsurlardan biri haline geldi. Enerji güvenliği ise tüm ülkelerin enerji politikalarındaki yerini korumaya devam ediyor. Global enerji piyasasında petrol ve doğal gaz hakimiyetini sürdürürken, bunun önümüzdeki yıllarda da devam etmesi bekleniyor. Bu kapsamda tüm ülkeler enerji güvenliğini sağlamak konusunda yaşanan ve yaşanılabilecek riskleri azaltmak için taşıma güzergahlarının geliştirilmesi ve coğrafi kaynakların çeşitlendirilmesi yönünde aktif politikalar üretiyor.
Doğu-Batı ve Kuzey-Güney enerji koridorlarının merkezinde yer almak için stratejiler geliştiren Türkiye, kesintisiz, uluslararası standartlarda, çevreye duyarlı ve güvenli yollarla petrol ve doğal gaz taşınması ile bağımsız ticari ihracat yollarının oluşturulması konusunda önemli rol üstleniyor. Türkiye, dünya hidrokarbon rezervlerinin %70’inden fazlasına sahip olan Hazar Havzası, Ortadoğu ve Güney Akdeniz ülkelerine komşu konumunda bulunuyor ve bu önemli avantajını, hem söz konusu kaynaklardan enerji ihtiyacının bir kısmını karşılayarak, hem de bu zengin kaynakları dünya pazarlarına ulaştıracak boru hattı projeleri geliştirerek maksimum düzeyde değerlendirmek istiyor.
Türkiye’de adına global arenada bu projelerin yürütücüsü ise Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi (BOTAŞ).
BOTAŞ bugün petrolde dört ana hat aracılığıyla, doğal gazda ise devreye alınan Malkoçlar-Ankara, Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı, Mavi Akım, Türkiye – Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı ve Şahdeniz dışında çalışmaları devam eden 7 önemli doğal gaz boru hattı projeyle hem Türkiye’nin enerji güvenliğine hem de enerjide transit olma hedefine önemli bir katkı sunuyor.

ŞAHDENİZ İLE TRANSİT KONUMU GÜÇLENDİ
Rusya Federasyonu-Türkiye Doğal Gaz Ana İletim Hattı: Türkiye’ye Bulgaristan sınırında Malkoçlar’dan giren, Hamitabat, Ambarlı, İstanbul, İzmit, Bursa, Eskişehir güzergahını takip ederek Ankara’ya ulaşan Rusya Federasyonu-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı 845 km uzunluğunda bulunuyor.
Mavi Akım: 2003 yılında işletmeye alınan, Mavi Akım Projesi’nin Türkiye topraklarındaki kısmı Samsun’dan başlayarak Amasya, Çorum, Kırıkkale üzerinden Ankara’ya ulaşıyor, Polatlı yakınlarında Malkoçlar-Ankara iletim hattı ile birleşiyor.
Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı: Yaklaşık 1491 km. uzunluğunda olan Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı, Doğubayazıt’tan başlayıp, Erzurum, Sivas ve Kayseri üzerinden Ankara’ya uzanmakta, bir branşman da Kayseri, Konya üzerinden Seydişehir’e ulaşmakta olup, 2001 yılı sonunda işletmeye alındı.
Türkiye-Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı: Güney Avrupa Gaz Ringi Projesi, AB Komisyonu INOGATE (Interstate Oil and Gas Transport to Europe) Programı çerçevesinde, Hazar Havzası, Rusya, Orta Doğu, Güney Akdeniz ülkeleri ve diğer uluslararası kaynaklardan sağlanacak doğal gazın Türkiye ve Yunanistan üzerinden, Avrupa pazarlarına nakli için geliştirildi. Türkiye’yi enerji koridoru haline getirecek projelerin en önemlilerinden biri olan Türkiye-Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı ile Avrupa Birliği’nin doğal gazda dördüncü ana arteri olma yolunda önemli bir adım atıldı. Proje ile ilgili olarak hazırlanan Hükümetlerarası Anlaşma ve Doğal Gaz Alım Satım Anlaşması 2003 yılında imzalandı, 2007 yılında işletmeye alındı.
Azerbaycan-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı (Şahdeniz): Azerbaycan’da üretilecek olan doğal gazın Gürcistan üzerinden Türkiye’ye taşınması amacıyla BOTAŞ ve SOCAR arasında 2001 yılında anlaşma imzalandı. Boru Hattı 2007 yılında işletmeye alındı. Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı ve bu hatta paralel uzanan Şahdeniz hattının da tamamlanması ile Türkiye’nin dünya enerji politikasındaki rolü değişti. Türkiye’nin bölgesel projeleri küresel projelere dönüşürken, tüketici ülke rolünün yanı sıra transit ülke konumu da ağırlık kazandı.

DOĞAL GAZDA YEDİ PROJENİN ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR
Tamamlanan projelerinin yanı sıra BOTAŞ bugün dahil olduğu ve çalışmaları süren 7 önemli doğal gaz boru hattı projesi bulunuyor.
Türkiye-Yunanistan-İtalya Doğal Gaz Boru Hattı (ITGI): 2007 yılında işletmeye alınan Türkiye-Yunanistan Doğal Gaz Boru Hattı, Güney Avrupa Gaz Ringi’nin ilk halkasını oluşturuyor. 2018 yılında Yunanistan-İtalya bağlantısının da devreye alınmasıyla İtalya pazarına da erişim imkanı sağlanacak. Proje kapsamında, plato seviyede Yunanistan’a 3,6 bcm/yıl ve İtalya’ya 8 bcm/yıl olmak üzere toplam 11,6 bcm/yıl hacmindeki gazın Hazar kaynaklarından sağlanarak Türkiye üzerinden taşınması planlanıyor. Projenin kara kesimi Gümülcine’den (Komotini) Yunan Adriyatik kıyısına kadar 592 km, deniz geçişi kesimi ise 212 km. uzunluğunda, azami derinliği 1.450 m olarak öngörülüyor. 2007 yılında Roma’da ülkelerin enerjiden sorumlu bakanları tarafından Hükümetlerarası Anlaşması (IGA) imzalanan proje, Hazar gazının Avrupa’ya temininde önemli bir alternatif olacak.

NABUCCO’DA KONSORSİYUM KARARI BEKLENİYOR

Nabucco Projesi: Ortadoğu ve Hazar Bölgesi doğal gaz rezervlerini Avrupa pazarlarına bağlamayı öngören Türkiye-
Bulgaristan-Romanya-Macaristan-Avusturya (Nabucco) Doğal Gaz Boru Hattı ile Avusturya’nın Avrupa’da önemli bir doğal gaz dağıtım noktası olma özelliğinden de faydalanılarak bölge ülkelerinin gaz taleplerindeki gelişmelere göre Batı Avrupa’ya ulaşılması amaçlanıyor. Mevcut şartlara bakıldığında, Azerbaycan (Şahdeniz), Irak, Türkmenistan ile diğer Hazar kaynaklarından temin edilecek doğal gazın taşınması öngörülüyor. Uzun vadede Arap Doğal Gaz Boru Hattı ile Mısır ve İran başta olmak üzere diğer çevreleyen kaynaklardan da doğal gaz taşınması planlanıyor. Projeye ilişkin ilk çalışmalar Şubat 2002’de BOTAŞ, Bulgargaz (Bulgaristan), Transgaz (Romanya) ve OMV Erdgas (Avusturya) arasında başladı. Daha sonra MOL (Macaristan) şirketinin de katılımı ile 11 Ekim 2002 tarihinde İş Birliği Anlaşması imzalandı. Nabucco hattının yapımı ile ilgili çalışmaların tek bir elden yürütülmesi amacı ile 2004 yılında Nabucco Uluslararası Doğal Gaz Boru Hattı Şirketi (NIC) kuruldu. Alman RWE firması 2008 yılında 6. ortak olarak projeye katıldı. Bu katılım sonrasında her bir ortağın hissesi ,67 olarak yeniden belirlendi. Ortaklardan MOL Şirketi ,67oranındaki hissesini Kasım 2011’de bağlı ortaklığı olan FGSZ Ltd.’ye devretti. Nabucco’da projesinin başlanması için konsorsiyumun, gazın Avrupa’ya Yunanistan’dan mı yoksa Bulgaristan’dan mı taşınacağını (Nabucco West ve TAP) netleştirmesi bekleniyor.

TANAP’A HIZLI BAŞLANDI
Anadolu Geçişli Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (TANAP): Proje kapsamında Şah Deniz Konsorsiyumu’nun üreteceği Faz II gazından yıllık 10 milyar m³ hacmin BOTAŞ doğal gaz iletim sistemi kullanılarak Yunanistan veya Bulgaristan sınırından Avrupa tüketim noktalarına transit iletimi öngörülüyor. Münhasır boru hattı projesi olarak tasarlanan ve daha sonra Anadolu Geçişli Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) olarak adlandırılan projeye yönelik olarak Türkiye ve Azerbaycan Enerji Bakanları arasında 24 Aralık 2011 tarihinde Ankara’da Hükümetlerarası Mutabakat Zaptı imzalandı. Hükümetlerarası Mutabakat Zaptı’nın hükümleri kapsamında yapılan çalışmaların sonucunda; 26 Haziran 2012 tarihinde proje ile ilgili olarak Hükümetlerarası Anlaşma ve Ev Sahibi Ülke Anlaşması imzalandı. Proje ile ilgili çalışmalar devam ediyor.
Trans Adriyatik Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (TAP): Avrupa’ya gaz iletimi amacıyla İsviçre’nin EGL Şirketi tarafından geliştirilen bu projenin başlangıç noktası Yunanistan’ın Selanik şehri. Bu noktaya kadar Türkiye ve Yunanistan’ın mevcut altyapısının kullanılması öngörülüyor, Arnavutluk ve Adriyatik Denizi’ni geçerek İtalya’ya ulaşması planlanıyor. Projenin temel mühendislik çalışması Mart 2007’de tamamlandı, detay mühendislik ve izinlere yönelik çalışmalar sürüyor.  EGL şirketi TAP’ın yanında IAP (Ionian – Adriatic Pipeline) ile Batı Balkan Koridoruna açılımı da öneriyor. TAP Projesinin Türkiye-Yunanistan-İtalya Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (ITGI) ile rekabet eden değil birbirini tamamlayan özellikte olduğunu vurguluyor.

IRAK’TAN AVRUPA’YA
Irak-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı Projesi: 2003 yılında Irak’ ta meydana gelen yeni siyasi gelişmeler neticesinde BOTAŞ, TPAO ve Shell ile görüşmelere başladı. Söz konusu üç şirket arasında 2008 yılında Irak’tan Türkiye’ye doğal gaz ihracatı konusunda bir Mutabakat Zaptı imzalanarak, çalışma Irak-Türkiye Gaz İhraç Projesi (ITGEP) adını aldı. Mutabakat Zaptı’nda ilgili taraflar için potansiyel doğal gaz arama ve üretim fırsatları ile komşu ülkelerle olası bağlantıları da içerecek şekilde Türkiye’deki doğal gaz altyapısının değerlendirilmesi bakımından bir çerçeve oluşturacağı ve anlaşmanın Irak gibi ülkelerin kendi iç talepleri karşılandıktan sonra artan doğal gazı Türkiye’ye ve Avrupa’ya ihraç etmelerine imkan tanıyacağı belirtildi. 15 Ekim 2009 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Irak Petrol Bakanlığı arasında Türkiye ile Irak arasında bir doğal gaz koridoru geliştirilmesine dair Mutabakat Zaptı imzalandı. Söz konusu Mutabakat Zaptı, Irak doğal gazının Türkiye’ye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya transit taşınması ile iki ülke arasında bir doğal gaz koridoru geliştirilmesini amaçlıyor.
Mısır-Türkiye (Arap) Doğal Gaz Boru Hattı Projesi: Doğal gaz arz kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve doğal gaz arzının bir kısmının da Mısır’dan sağlanması amacıyla Mısır-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı Projesi geliştirildi. Ancak, sonraki gelişmeler neticesinde Mısır gazının “Arap Doğal Gaz Boru Hattı” ile Türkiye’ye sevkiyatı gündeme geldi. Arap Doğal Gaz Boru Hattı’nın bir bölümü tamamlandı, halihazırda Ürdün, Suriye ve Lübnan’a Mısır gazı sağlanıyor. Mısır’ın Arap Doğal Gaz Boru Hattı’na tahsis edebileceği doğal gaz miktarı ise halen belirsizliğini koruyor.
Hazar Geçişli Türkmenistan-Türkiye-Avrupa Doğal Gaz Boru Hattı Projesi: Türkmenistan-Türkiye-Avrupa Doğal Gaz Boru Hattı Projesi ile Türkmenistan’ın güneyindeki sahalarda üretilen doğal gazın Hazar geçişli bir boru hattı ile
Türkiye’ye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması amaçlanıyor. Bu paralelde, 1998 yılında Türkiye ve Türkmenistan Devlet Başkanları tarafından bu projenin gerçekleştirilmesine yönelik bir Çerçeve Anlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre; 30 milyar m³ Türkmen gazının 16 milyar m³’ü Türkiye’ye, 14 milyar m³’ü Avrupa’ya taşınacak.
1999 yılında, BOTAŞ ve Türkmenistan, Hidrokarbon Kaynaklarının Kullanımı İçin Türkmenistan Devlet Başkanı Nezdinde Yetkilendirilmiş Mercii arasında, 16 milyar m³ doğal gaz alımı için 30 yıl süreli Doğal Gaz Alım-Satım Anlaşması imzalandı. Gazın henüz Türkiye sınırına ulaştırılamaması nedeniyle proje beklemede, bölgedeki şartların gelişimi kapsamında tekrar gündeme gelebileceği belirtiliyor.

DÖRT ANA KOLDAN PETROL AKIYOR
BOTAŞ, Irak’ta Kerkük ve diğer üretim sahalarında üretilen ham petrolün Ceyhan (Yumurtalık) deniz terminaline ulaştırılması amacıyla inşa edilen Irak-Türkiye ham petrol boru hattı, Kırıkkale rafinerisinin ham petrol ihtiyacını karşılayan Ceyhan-Kırıkkale ham petrol boru hattı, Batman ve çevresinde elde edilen ham petrolü Dörtyol üzerinden rafinelere ulaştırmak üzere açılan Batman-Dörtyol ham petrol boru hattı ve Azeri petrolünü Ceyhan terminaline ulaştıran Bakü-Tiflis-Ceyhan ham petrol boru hattı olmak üzere dört ana hat aracılığı ile petrol taşımacılığı faaliyeti yürütüyor.
Irak-Türkiye HPBH: 1976 yılında işletmeye alınan hattan ilk tanker yüklemesi 1977 yılında gerçekleştirildi. Kapasitesi çeşitli projeler iki katının üzerinde arttırılarak, 1989 yılında 70,9 milyon ton/yıl ham petrol taşıma kapasitesine ulaşıldı. Türkiye sınırları içinde kalan kısmı BOTAŞ’a ait olan hattın işletimi, üzerindeki telekomünikasyon sistemi ve iki ülkedeki ana kontrol merkezleri vasıtasıyla otomatik olarak kontrol ediliyor. 2011 yılında bu hattan 22,4 milyon ton (163,3 milyon varil) ham petrol taşındı.
Ceyhan-Kırıkkale HPBH: Kapasitesi 5 milyon ton/yıl olan hattın işletmesine 1986 yılında başlandı. 2011 yılında bu hat ile 3 milyon ton (21,8 milyon varil) ham petrol taşındı.
Batman-Dörtyol HPBH: Türkiye’nin ilk ham petrol boru hattı olarak 1967 yılında işletmeye açılan ve yıllık kapasitesi 3,5 milyon ton olan Batman-Dörtyol ham petrol boru hattının mülkiyeti 1984 yılında BOTAŞ’a devredildi.
2011 yılında bu hattan 2,4 milyon ton (17 milyon varil) ham petrol taşındı.
Bakü-Tiflis-Ceyhan HPBH: Türkiye’nin “Doğu-Batı Enerji Koridoru” olma vizyonunun ilk adımı olan ve boğazlardaki trafik yüküne bağlı risklerin en aza indirilmesi açısından da önemli bir avantaj sağlayan bu hat ile Azerbaycan’da üretilen ham petrol Ceyhan terminaline ulaştırılarak tankerlerle dünyanın ve Türkiye’nin çeşitli bölgelerine gönderiliyor. 2006 yılında ilk tanker yüklemesi yapılan hattın işletmesi Botaş International Limited
(BIL) tarafından yürütülüyor. Taşıma kapasitesi 1 milyon varil/gün olan bu hattın Ceyhan Deniz Terminali’nden 2011 yılında toplam 257 milyon varil ham petrol 354 tankerle sevk edildi.

Yorumlar

Hiçbir yorum bulunamadı


Yeni yorum yaz